Kroningsbeeld, zuidgevels en interieur

Kroningsbeeld gerestaureerd: niet te missen !
Zopas is de restauratie van het Kroningsbeeld van het klein zuidportaal van de basiliek teruggekeerd uit het laboratorium van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (Brussel). In afwachting van de beëindiging van de restauratie van het portaal zelf is het voorlopig opgesteld in de basiliek (onder de toren). Dit is een unieke kans om dit mooie beeld van kortbij te bekijken want in juni wordt het beeld terug in het portaal geplaatst en die plaats zal het de komende eeuw wel niet meer verlaten. In bijlage aan dit bericht vind je een korte toelichting bij de iconografie en de tekst van de toelichting door Camille De Clerq die het beeld met veel deskundigheid en toewijding restaureerde.

Het beeld van de Kroning van Maria werd gerestaureerd en zal vanaf juni terug gezet worden in het portaal van de basiliek. Vanaf 1 mei staat het tentoon in de basiliek, zodat iedereen het van kortbij kan bewonderen.

Voor de restauratie van het beeld zorgden de Vrienden van de basiliek. Een van de uitgangspunten van de acties van de Vrienden van de Basiliek is om delen die buiten het algemene restauratieproces vallen, toch te laten restaureren via het Restauratiefonds van giften van particulieren en verenigingen. Dit is ondermeer het geval geweest voor dit beeld uit het Kroningsportaaltje in de Cardijnstraat.

Toelichting bij het onderzoek en de restauratie van de “Kroning van Maria” door Camille De Clercq, Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, Brussel

Het sterke team dat de coördinatie van de restauratie van deze prachtige basiliek op zich heeft genomen had het lumineuze idee de “Kroning van Maria” gedurende de gehele meimaand, ook Mariamaand, in de basiliek op te stellen zodat het publiek het van dichterbij kan bewonderen. Dit naar aanleiding van de afronding van de restauratie van het reliëf dat normaal het kleine zuidelijk portaal van de basiliek siert. Het betreft een anonieme, vrij klassieke 14de eeuwse opstelling van Christus die de Maagd Maria kroont, beide zittend op een bankje dat dienst doet als troon. De figuren zijn gestileerd en details zoals de kronen en haren zijn uiterst fijn uitgewerkt uit een monoliet.
De “Kroning” werd in 2009 voor een conservatie en restauratiebehandeling gedemonteerd en getransporteerd naar het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium te Brussel en het is daarover dat ik het hier even wil hebben.
Zoals elk object dat aan het instituut wordt toevertrouwd gaan we in eerste instantie de historische en materiaaltechnische aspecten onderzoeken. We gaan als het ware de diagnose stellen om te trachten een zo goed mogelijke behandeling voor te stellen die niet alleen vandaag toelaat de 700 jaar oude voorstelling te appreciëren maar ook de toekomstige generaties de kans te geven het reliëf te aanschouwen.
Een dankbare bron voor de fotografische geschiedenis van ons patrimonium is alvast onze fototheek, een database van om en bij 1 miljoen clichés van hoofdzakelijk Belgisch patrimonium sinds het einde van de 19de eeuw. Zo is de oudste afbeelding die we in ons bezit hebben van de Halse “Kroning” uit 1892. We zien hier de beeldengroep nog voor de voorgaande grote restauratiecampagne die plaatsvond aan het begin van de 20ste eeuw waarbij de architecturale onderdelen grotendeels zijn vervangen. Opvallend in deze foto is dat de kroning staat opgesteld op een console waarop een aantal personages zijn afgebeeld. Dit wijst misschien op een andere, oorspronkelijke opstelling waar ik later op terugkom. Die sokkel of console zal op de foto’s van de jaren ‘40 echter niet meer te zien zijn en tot op vandaag ontbreekt elk spoor ervan.

Geschreven bronnen van de Kroning zijn er amper, zodat we om de geschiedenis te reconstrueren zijn aangewezen op het object zelf, meer bepaald de materiaaltechnische opbouw.
Het eerste dat men kon afleiden is dat de sculptuur gehouwen is uit een kalksteen, aangezien de volledige oppervlakte bedekt was met zwarte gipskorsten die enkel gevormd kunnen worden door een reactie van kalk met zure regen. Er zijn echter vele soorten kalkstenen en om het type precies te bepalen werd een klein stukje geanalyseerd. De kwantiteit kalk was echter zo laag dat een Avenessteen uitgesloten was, dat in tegenstelling tot alle tot nu toe geanalyseerde beelden die de gevels van de basiliek sieren. Geologisch onderzoek wees uit dat het om een Belgische steen gaat die eveneens vaak toegepast werd in de 14de eeuw voor beeldhouwwerk, de zogenaamde Balegemse of Lediaanse steen, een kalkzandsteen.
De trapeziumvorm van het reliëf en het feit dat het maaswerk van het timpaan gewoon doorloopt achter het reliëf doet ons vermoeden dat de opstelling in het kleine zuidportaal niet de initiële opstelling was maar oorspronkelijk in de muur was gemetseld en misschien wel deel uitmaakte van een groter geheel. Als we het reliëf tenslotte van dichtbij bekijken zien we dat zich voornamelijk in de dieper gelegen holtes en plooien nog polychromieresten bevinden. Stratigrafisch onderzoek wees uit dat er zowel resten van de oorspronkelijke, originele polychromielaag, als overschilderingen aanwezig zijn, zij het zeer fragmentair.
Een volledige reconstructie van de oorspronkelijke ongetwijfeld kleurrijke uitstraling is niet mogelijk maar we vermoeden dat Maria gehuld was met een jurk in bladgoud en een witte mantel, terwijl Christus een blauwe mantel droeg. De huidskleuren waren zeer licht, bijna wit en de scène speelde zich af op een lichtblauwe achtergrond.
Tijdens de restauratie die als doel had de gipskorsten te verwijderen en de leesbaarheid van de Kroning te bevorderen, kwamen ook nog oude restauraties aan het licht. Het betreft plastische herstellingen in steen gehouwen van eerder afgebroken onderdelen zoals de handen van Maria, een stukje van de “troon”bank, de kronen en de cabochon dat Christus draagt ter hoogte van de borst.
De restauraties die in ieder geval van voor de eerste afbeelding dateren zijn van bijzonder goede kwaliteit en tonen aan dat het reliëf ook in het verleden naar waarde werd geschat.

Er blijft mij alleen nog de coördinatoren van deze restauratiecampagne te feliciteren voor hun professionele aanpak en hen te bedanken voor het vertrouwen dat ze in het Instituut stelden voor de restauratie en conservatie van deze prachtige “Kroning van Maria”.

Marcel Franssens van de Vrienden van de basiliek: “De restauratie werd uitgevoerd door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) te Brussel en is thans voltooid. In het KIK komen regelmatig binnen- en buitenlandse specialisten langs en ons is verteld dat zij bij het zien van dit gerestaureerde beeld telkens in bewondering staan en zich afvragen hoe het komt dat dit niet meer bekend is. We zijn dus weer eens een zeer belangrijk kunstwerk rijker dat een mooie plaats bezet in een reeks befaamde beeldhouwwerken van de Noord-Franse kathedralen”.

Restauratiefase 7 – Zuidgevels (Cardijnstraat)

Deze fase loopt naar haar einde. De stellingen zullen deze zomer nog verdwijnen en dan zal de verrassing bijzonder groot zijn want deze gevels waren bijzonder sterk verweerd en de restauratie zal deze pronkzijde van de basiliek terug in haar volle glorie laten zien. Een tot nog toe weinig gekend aspect is het talrijke kleine beeldhouwwerk. Kenmerkend voor de middeleeuwse bouwers is dat deze terug te vinden zijn tot iin de verste uithoeken, waar haast niemand ze kan zien. Men bouwde blijkbaar niet alleen voor het publiek. Gezien de aard van vele beeldhouwwerkjes kan men ook moeilijk volhouden dat men alleen voor God bouwde. Het staat iedereen dus vrij hierrond zijn eigen theorie te ontwikkelen, en zo zijn er vele. De huidige restauratie heeft zich zeer getrouw aan de nog voorhanden zijnde sculpturen gehouden en deze waar nodig en mogelijk bijgewerkt of vervangen.

Restauratiefase 10 – Interieur (voorbereidende studies)
Wie regelmatig in de basiliek komt zal al wel gezien hebben dat allerlei mensen delen van het interieur aan het bestuderen zijn en er proefbehandelingen op uitvoeren. Dit gebeurt door specialisten in uiteenlopende vakgebieden om het bestek voor fase 10 voor te bereiden. In de vorige aflevering van onze restauratie-actualiteiten meldden we al de proefbehandeling van een pijler in het schip en nu is de stelling weg en kan men zien welke behandeling uiteindelijk weerhouden werd voor de binnenmuren. Tegelijkertijd wordt nu ook alle houtwerk onderzocht. Slecht nieuws is dat dit sterk aangetast is en een grondige aanpak zal vereisen. Goed nieuws is dat de deskundige Charles Indekeu bij zijn onderzoek tot de vaststelling gekomen is dat dit houtwerk – tochtportalen, lambriseringen, biechtstoelen, enz.- toepassingen van allerlei heel bijzondere technieken vertoont die de kunsthistorische waarde ervan op een heel hoog niveau plaatst. Van het metaalwerk werden het hoogaltaar en de twee lusters onderzocht

 

Deze website is een initiatief van
Basiliekpromotie Halle vzw in samenwerking met

Kerkraad Halle – Sint-Martinusparochie Halle – Basiliekpromotie Halle vzw – Stad Halle
Toerisme P&Z – Kon. Geschied- en Oudheidkkundige Kring Halle - Pro Arte Hallensis vzw

Met de financiële steun van:

Contact & Info
vzw Basiliekpromotie Halle

© Alle rechten voorbehouden Basiliekpromotie Halle vzw - Disclaimer | FR | EN | DE

X