Zwikken

Zwikken

De kerk is rijk aan zwikken die met beeldhouwwerk ingevuld zijn. In Halle moet 'zwik' opgevat worden als een ruimte bovenaan een (denkbeeldige) verticale rechthoek met daarin een spitsboog, die buiten de blinde boog, maar binnen de rechthoek valt. Er zijn halve en hele zwikken. Een halve zwik heeft de vorm van een rechthoekige driehoek, een volledige die van een gelijkbenige.

De Halse zwikken zijn versierd met laagverheven beeldhouwwerk. Een aantal ervan is het gevolg van Neogotische restauratie in de tweede helft van de negentiende eeuw. Authentieke zwikken bevinden zich vooral in de kooromgang en de ruimte onder het orgel en dateren uit 1398-1410.

De kwaliteit van het beeldhouwwerk is zeer verschillend, van ruw en schematisch tot geraffineerd en soms verwijzend naar Frankrijk. Het overgrote deel is gotisch van stijl. Toch doen enkele zwikken romaans aan. Ze zijn het werk van een tiental ateliers. Dit is niet verwonderlijk, rekening houdende met de omvangrijke opdracht die moest uitgevoerd worden. Men heeft kunnen vaststellen dat een aantal van de ateliers ook elders werkzaam geweest is, onder meer in het verdwenen kloosterpand van de Sint-Gertrudisabdij en de Sint-Pieterskerk te Leuven en in de Zavelkerk te Brussel.

De iconografie in de kooromgang is zeer afwisselend: religieuze en wereldse taferelen en zelfs fantastisch mensen- en dierenfiguren. Soms is bijna sprake van 'kopies' omdat de gelijkenis met beeldhouwwerk in andere plaatsen zo treffend is. Hieruit kan afgeleid worden dat de zwikken niet zo origineel zijn als ooit gedacht. Gelijkaardige voorstellingen worden op de reeds aangehaalde plaatsen en op andere plaatsen in de Nederlanden en het Maas- en Rijnland aangetroffen en niet alleen op zwikken, maar ook in ander klein beeldhouwwerk als consoles en zelfs in de misericordiae van houten koorgestoeltes. Dit wijst op een soort van internationalisering. Op zich staande beelden zijn onder meer Willem I van Henegouwen met de eerste steen van de kerk, Samson vechtend met een fabeldier, een wildevrouw die een eenhoorn berijdt en teken is van zinnelijkheid, een verkoper van offergaven of aflaten, een goochelaar, een slaper met een puntmuts, een gewone mens, een gedrocht, ...

Enkele iconografische gehelen springen eruit. De sociale elite, de geestelijkheid en de adel, is in dezelfde kapel afgebeeld. Ze wordt vertegenwoordigd door paus, keizer, koning, graaf en ridder. De elitaire samenstelling zou ook kunnen verwijzen naar de oprichting in 1344 van de Broederschap van Onze-Lieve-Vrouw van Halle. De paus zou diegene zijn die toestemming tot de oprichting gaf terwijl de afgebeelde personen als leden ervan in het Gulden boek van de broederschap, bewaard in de kerkschat in de crypte vermeld worden: Lodewijk IV de Beier 'die keyser was' van 1328 tot 1347, en Edward III 'coninc van inghelant', die regeerde van 1327 tot 1277. De graaf zou kunnen staan voor meer dan één graaf en vooral dan voor de graven van Henegouwen waartoe Halle behoorde, 'willem de oude grave van henegouwe' van 1304 tot 1337 en zijn zoon 'willem grave van henegouwe' van 1337 tot 1345. De ridder zou dan de vele andere edellieden die net onder de eerste leden vermeld worden, symboliseren.

Ook de legende van de 3 levenden en de 3 doden hebben een kapel voor zich alleen. Het gaat niet alleen om de confrontatie tussen het leven en de dood in de vorm van 3 lichamen  in verschillende staat van ontbinding. De dood was in de middeleeuwse maatschappij op opdringerige wijze aanwezig en werd gekenmerkt door onder meer oorlog, armoede en honger en besmettelijke en dodelijke ziektes. De legende beeldt ook en vooral uit dat de dood geen onderscheid maakt tussen rijk of arm. De levenden die met de dood  geconfronteerd worden, zijn ruiters van wie de paarden net als hun berijders de afgrijselijke doden willen ontvluchten door rechtsomkeer te maken. Het bezit van een paard wijst op een belangrijke maatschappelijke functie. Dit gaat samen met het verzorgde uiterlijk, en de rijkelijke kledij en hoofddeksels van de ruiters. In de ruimte onder het orgel vallen 2 typische 'Romaanse' taferelen op: Adam en Eva voor én na de zondeval.

 

Deze website is een initiatief van
Basiliekpromotie Halle vzw in samenwerking met

Kerkraad Halle – Sint-Martinusparochie Halle – Basiliekpromotie Halle vzw – Stad Halle
Toerisme P&Z – Kon. Geschied- en Oudheidkkundige Kring Halle - Pro Arte Hallensis vzw

Met de financiële steun van:

Contact & Info
vzw Basiliekpromotie Halle

© Alle rechten voorbehouden Basiliekpromotie Halle vzw - Disclaimer | FR | EN | DE

X